Terug naar de essentie
Samen met mijn collega Jill Schouten reisde ik (Ando Tuininga) in april naar Uganda. Voor Jill was het haar allereerste reis naar Afrika, terwijl het voor mij de tweede keer was dat ik Uganda bezocht. Ik keek er enorm naar uit. Even loskomen van de dagelijkse drukte in Nederland en opnieuw voelen waar ons bedrijf werkelijk om draait.
Twintig jaar geleden stal Afrika mijn hart. Iedere keer dat ik door het binnenland reis en tijd doorbreng met de inspirerende mensen die er wonen en werken, ervaar ik opnieuw waarom we doen wat we doen. Deze reizen geven mij telkens weer de motivatie om onze missie verder vorm te geven:
‘Elke kop draagt bij aan een leefbaar inkomen voor de koffieboer.’
Om deze missie te realiseren hebben we de Pure Africa Big 5 opgesteld. Een van de belangrijkste pijlers hiervan is misschien wel de eenvoudigste: spreek de koffieboer. Daar ontstaat echte synergie. Door goed te luisteren naar behoeften, uitdagingen en ideeën ontstaan nieuwe inzichten en projecten. Zo zijn onder andere onze programma’s voor microkredieten en de aanplant van schaduwbomen ontstaan.
De noodzaak van een eerlijke prijs voor koffieboeren is al tientallen jaren bekend. Toch hebben veel traditionele spelers binnen de koffie-industrie dit probleem lange tijd genegeerd. Wij geloven dat duurzame verandering alleen mogelijk is wanneer boeren daadwerkelijk een leefbaar inkomen kunnen verdienen met hun werk.
Dankzij de ondersteuning van onze countrymanagers Guillaume en Jean Claude kunnen we veel praktische zaken op afstand organiseren. Toch blijft het essentieel om regelmatig zelf aanwezig te zijn. De mooiste gesprekken ontstaan vaak niet in vergaderruimtes, maar tijdens een gezamenlijke barbecue, onder het genot van bananenbier en muziek. Daar worden ervaringen gedeeld, ideeën geboren en echte partnerschappen opgebouwd.
Op bezoek bij Ndugu
Onze reis begon bij Ndugu, actief rondom Masaka in Zuid-Oeganda. Een inspirerende organisatie die is opgericht om de leefomstandigheden van koffieboeren te verbeteren. Vorig jaar kochten we voor het eerst robusta koffie van deze coöperatie van boeren. Een prachtige koffie van uitzonderlijke kwaliteit (bijna specialty) die inmiddels een vaste plek heeft gekregen in onze Bergkoning.
Bless, mede-oprichter van Ndugu, ontving ons samen met zijn team op het verwerkingsstation van de organisatie. Wat mij telkens weer raakt in Afrika is de oprechte gastvrijheid. Iedereen had tijd vrijgemaakt om ons welkom te heten. Het verwerkingsstation ligt centraal tussen de verschillende gebieden waar de aangesloten boeren hun koffie verbouwen.
Een andere manier van koffie verwerken
Tijdens ons bezoek kregen we meer inzicht in de manier waarop koffie in Uganda wordt verwerkt. Dat verschilt aanzienlijk van de werkwijze die we kennen uit Rwanda en Burundi.
In Rwanda en Burundi brengen boeren hun koffiebessen direct na de oogst naar een centraal koffiewasstation. Daar worden de bessen nog dezelfde dag gewassen, ontpulpt en gefermenteerd, waarna de koffie op verhoogde droogbedden verder droogt. Deze methode staat bekend als fully washed.
In Oeganda verloopt dit proces heel anders. Toevallig reisden wij midden in het oogstseizoen en onderweg zagen we overal kleurrijke doeken en zeilen voor de huizen van boeren liggen, bedekt met duizenden koffiebessen. Hier worden de bessen eerst thuis gedroogd.
Deze manier van verwerken noemen we natural processing. De koffieboon droogt volledig in de vrucht voordat deze wordt verwijderd. De Robusta-koffie die wij van Ndugu afnemen, wordt op deze manier geproduceerd.
Pas nadat de bessen voldoende zijn gedroogd, brengen boeren hun koffie naar het verwerkingsstation van Ndugu. Daar worden de gedroogde schillen met behulp van speciale machines verwijderd en wordt de koffie verder klaargemaakt voor export.
Een emotionele presentatie
Na de presentatie van het team van Ndugu was het mijn beurt om iets te vertellen over Pure Africa.
Steeds meer stellen we eisen aan onze partners op het gebied van traceerbaarheid en data. Dat doen we niet omwille van de data zelf, maar omdat we geloven dat transparantie de sleutel is tot een eerlijkere koffieketen.
Ik nam het team mee in het Open Chain-platform van Pure Africa en liet zien hoe de data van Ndugu uiteindelijk zichtbaar wordt voor onze klanten. Hoe we de verhalen achter de koffie inzichtelijk maken en hoe we de afstand tussen koffieboer en koffiedrinker proberen te verkleinen.
De reactie was bijzonder.
Iedereen was zichtbaar onder de indruk en ik merkte dat Bless zelfs een beetje emotioneel werd. Dat ontroerde mij op mijn beurt weer.
Zijn grote droom met Ndugu is om koffieboeren directer te verbinden met de eindgebruiker, de keten te verkorten, minder afhankelijk te worden van de grillen van de wereldmarkt en te bouwen aan een eerlijk inkomen voor de boer.
Precies daarin vinden Ndugu en Pure Africa elkaar.
De koffieplantage van de toekomst
De volgende dag bezochten we een voorbeeld plantage.
In samenwerking met Fairtrade en landbouwkundigen worden er veel trainingen gegeven op het gebied van Good Agricultural Practices en agroforestry. Het doel hiervan is om oogsten te verbeteren, plantages klimaatbestendiger te maken en boeren te helpen hun inkomsten te diversifiëren. Maar de praktijk blijkt weerbarstig.
Veel oudere boeren houden vast aan de werkwijzen die zij al tientallen jaren kennen. Innovatie is niet vanzelfsprekend. Hoewel er veel trainingen worden aangeboden, leiden deze nog te weinig tot daadwerkelijke verandering. Dat bracht Ndugu op een prachtig idee: waarom niet laten zien hoe het anders kan. Zo ontstond de voorbeeld plantage.
Jill en ik waren diep onder de indruk. Het voelde alsof we een glimp opvingen van hoe koffielandschappen er vroeger uit moeten hebben gezien. Een prachtig samenspel tussen landbouw en natuur.
Koffiestruiken groeien er onder schaduw- en fruitbomen, die niet alleen bescherming bieden tegen felle zon en hevige regenval, maar ook extra inkomsten opleveren. Tussen de struiken groeien grassen en pompoenen die erosie tegengaan en helpen om vocht in de bodem vast te houden.
Koeien en ander klein vee lopen tussen de plantages en zorgen voor natuurlijke bemesting. Grote composthopen leveren voedingsstoffen voor de bomen en zelfs bijenkasten zijn geïntegreerd om de bestuiving te stimuleren.
Ik kan het niet mooier omschrijven. Het was ronduit indrukwekkend.
Drie keer zoveel opbrengst
Naast het creëren van een natuurlijk ecosysteem wordt er actief ingezet op snoeien en het verjongen van de koffiestruiken.
Veel boeren zijn daar huiverig voor. De angst om tijdelijk opbrengst te verliezen is groot. Maar deze voorbeeldplantage laat in de praktijk zien wat het effect is. In deze omgeving produceren de koffiestruiken soms wel drie keer zoveel bessen. En juist die hogere productiviteit is essentieel om uiteindelijk een leefbaar inkomen te bereiken.
Ndugu nodigt daarom regelmatig groepen boeren uit om de plantage te bezoeken. Daarbij vragen ze nadrukkelijk om ook de jongere generatie mee te nemen. Uit ervaring blijkt dat jonge boeren vaak meer openstaan voor verandering.
Wat mij betreft een prachtige en effectieve manier om samen te bouwen aan de koffieplantages van de toekomst.
Microkredieten als volgende stap
Voordat we afscheid namen van Ndugu hadden we nog een sessie met een werkgroep over een mogelijke samenwerking op het gebied van microkredieten.
Ndugu werkt aan de oprichting van een eigen SACCO, waarmee zij kredieten kunnen verstrekken aan koffieboeren.
Het zou fantastisch zijn wanneer we, samen met de Pure Africa Foundation, ook deze boeren toegang kunnen geven tot microkredieten. De eerste contacten tussen Ndugu en het bestuur van de Foundation zijn inmiddels gelegd.
Op weg naar Rubanga
De volgende dag vertrokken we voor een lange rit naar Rubanga in het zuidwesten van Uganda. Al twee jaar kopen we hier robusta koffie voor onze Wildebras en Allemansvriend.
Onder leiding van James heeft het jonge ondernemende team een enorme ontwikkeling doorgemaakt. Ooit werd de coöperatie opgezet door zijn vader als pionier in de regio, maar inmiddels is het stokje succesvol overgedragen aan de tweede generatie.
Wat een warme en open mensen. Ze hadden een fantastisch programma voorbereid. Na een uitgebreide lunch, die dagelijks vanuit Rubanga voor alle medewerkers wordt verzorgd, konden de bezoeken beginnen.
Specialty robusta
We begonnen bij een nieuwe droogfaciliteit waar Rubanga experimenteert met specialty robusta’s.
Het was mooi om te zien hoe zij actief nieuwe markten proberen te vinden en Robusta naar een hoger niveau willen tillen. In veel blends wordt robusta slechts voor tien tot twintig procent toegevoegd aan Arabica. Rubanga wil dat beeld veranderen. Tijdens een cupping mochten Jill en ik verschillende koffies proeven en we waren allebei aangenaam verrast.
Wie weet vind je deze koffies in de toekomst terug in een van onze blends.
Gesprekken met boeren
De volgende dag bezochten we verschillende groepen boeren die koffie leverden aan Pure Africa. In de gesprekken kwamen steeds dezelfde uitdagingen terug: slechte wegen, grote afstanden, stijgende brandstofprijzen, extreme droogte, hevige regenval, teruglopende oogsten en gezinnen die moeite hebben om schoolgelden te betalen.
Rubanga probeert met kleine vrachtwagens efficiëntie te creëren, maar door hevige regenval raken de kwetsbare zandwegen regelmatig beschadigd en zijn afgelegen gebieden soms nauwelijks bereikbaar.
Het klimaat hakt er ook echt in. Extreme droogte wordt afgewisseld met hevige regenval. Irrigatie is voor veel boeren een groot probleem en de aanleg van systemen is kostbaar. Bovendien brengen droge perioden nieuwe insectenplagen met zich mee.
Veel boeren durven daardoor niet te investeren in snoei en verjonging. Oogsten lopen terug en daarmee ook de inkomsten.
Een eerlijke prijs alleen is niet genoeg
Deze reis bevestigde voor mij opnieuw dat een leefbaar inkomen veel verder gaat dan het betalen van een eerlijke prijs. Wij kunnen een leefbaar-inkomen-referentieprijs betalen voor koffiebessen, maar wanneer oogsten tegenvallen, blijft het lastig om uiteindelijk voldoende gezinsinkomen te genereren.
De teruglopende oogsten zorgen voor financiële druk. Vooral schoolgelden vormen een grote uitdaging. En juist dan komen de grote multinationals in beeld. Zij kopen oogsten vroegtijdig tegen lage prijzen of nemen complete plantages over. Op korte termijn levert dat cash op, maar op lange termijn maakt het boeren alleen maar kwetsbaarder.
Het blijft mij raken hoe feilloos gebruik wordt gemaakt van de kwetsbaarheid van de allerarmsten.
Mijn dubbele gevoel bij microkredieten hier
Juist daarom is innovatie zo belangrijk. Good Agricultural Practices, intercropping en agroforestry zijn essentieel om de vicieuze cirkel te doorbreken. Onze microkredieten zijn ervoor bedoeld om dergelijke innovatie te stimuleren.
Vaak worden microkredieten bij Rubanga gebruikt voor schoolgeld. Dit is een tijdelijke, en dure, financiering om een periode richting het oogstseizoen financieel te overbruggen. In het oogstseizoen komt er weer geld binnen bij gezinnen door de verkoop van koffiebessen. Hier zou de coöperatie wat mij betreft meer het voortouw moeten nemen om ervoor te zorgen dat boeren juist lange termijn investeringen gaan doen met microkredieten.
Het goede nieuws is dat we recent, samen met de SACCO van Rubanga, zijn gestart met het verstrekken van microkredieten in deze regio. Het doel van onze microkredieten is om invsteringen in land, nieuwe koffiebomen en innovaties aan te jagen. Kapitaal met een lage rente die voor de lange termijn zorgt voor meer inkomen.
De Butterfly
Een innovatie van Ndugu wil ik nog graag onder de aandacht brengen. Een verrassend eenvoudige oplossing voor irrigatie tijdens droge perioden. Geen ingewikkelde leidingen of dure installaties, maar de Butterfly.
Voor ongeveer 300 dollar kan regenwater worden opgevangen en opgeslagen in een reservoir. Tijdens droge perioden kunnen boeren het water vervolgens met emmers gebruiken.
Een relatief kleine investering, die met behulp van een microkrediet voor veel boeren bereikbaar kan worden.
De mensen achter de koffie
Aan het einde van onze reis interviewden Jill en ik verschillende boeren voor het nieuwe Open Chain-platform van Pure Africa. Want naast data willen we vooral verhalen delen. De verhalen van de mensen achter de koffie. Voor Jill was dit bovendien een prachtige manier om persoonlijk contact te maken met de boeren. En uiteindelijk draait het daar voor mij om: niet om bonen, niet om prijzen, maar om mensen.
Iedere keer als ik terugkeer uit Afrika, weet ik weer waarom dit continent twintig jaar geleden mijn hart stal. En waarom ik er iedere keer weer naar terug verlang.
